Al met al werd de winter van 2014-2015 geen fantastische winter. Veel druilerig weer, veel regen en gladheid maar slechts een paar dagen met echte sneeuw.

Op één van die dagen met wél echte sneeuw ging ik met de hond en de Hasselblad het Asserbos in.

(an English version of this article will soon be online)

Het Asserbos heet eigenlijk het Sterrebos en wie op de kaart kijkt (zie hier) ziet waarom. In het bos ligt een aantal kruisingen van 4 paden, dus met acht paden (of wegen) die van één punt vertrekken. In enkele gevallen ligt rond die kruisingen ook een enkel pad dat in een cirkel loopt. Het is een bos om op zondag in te flaneren met een wandelstok, of (als dame) met een paraplu of parasol. Het is in de 18e eeuw aangelegd en loopt bijna tot in de binnenstad. De Hertenkamp is de verbindende schakel tussen bos en stad.

Ik houd ervan om uren in dat bos rond te lopen, als tiener woonde ik er dichtbij en liet er al de hond uit. De hond van toen heette Felix (want hij kwam van de groenteboer met dezelfde naam, op de Zwartwatersweg in Assen) en hij was een klein zwart hondje, dat op commando naast mij op de houten bankjes kwam zitten. Ik kende toen al het bos als de achterkant van mijn hand en dat is nog altijd zo. Op een donkere nacht zonder maan kan ik er de weg blind vinden, en soms maak ik zo'n wandeling ook, met de hond.

De hond van vandaag de dag is een herder en ze is in één van de foto's hieronder te zien.

 

Alle foto's in dit blog zijn van één rol Kodak Portra 400. Een film waar ik gek op ben. In mijn Hasselblad en met de Zeiss-lenzen zingt deze film wanneer hij juist wordt belicht. 

 

Voor dat juiste belichten heb ik een eenvoudige aanpak.

Ten eerste waardeer ik de film op 200 ASA, want de 400 die Kodak op de verpakking zet is weliswaar een terechte waardering, maar voor de verzadigde kleuren waarvan ik houd, heb ik meer licht op de film nodig. 

Ten tweede gebruik ik een goede lichtmeter die ook licht kan meten met een gericht bereik. In mijn geval is dat de Gossen Lunasix 3 (klik hier om op Google te zien), een grote meter met een voorzetstuk dat het mogelijk maakt om te meten in een baan van 15º of 7,5º. Veel mensen vinden de meter te groot (denk aan de afmetingen van een flinke mobiele telefoon uit de jaren '90) maar hij is erg goed en niet erg duur. De mijne kostte rond de vijftig euro, terwijl een 'echte' gebruikte spotmeter zoals een Minolta, Sekonic of Pentax meter al snel het drievoudige kost en een nieuwe het tienvoudige.

Met die lichtmeter meet ik van mijn scène het donkerste deel waarin ik nog doortekening wil zien in de foto. Er zijn soms delen in de foto waarin ik géén doortekening wil hebben, die kunnen rustig 'dichtlopen' en helemaal zwart worden. Bij portretten geldt dit vaak, bijvoorbeeld.

Ik stel de camera in op de gevonden combinatie van sluitertijd en lensopening, stel dan scherp en druk af.

Voor de Portra 400 film geldt dat hij gemakkelijk vijf stops lichtomvang kan verwerken, en dat hij beter omgaat met overbelichting dan met onderbelichting. De hierboven beschreven aanpak zorgt ervoor dat er zéker geen onderbelichting plaatsvindt, en zolang ik ervoor zorg dat de totale belichtingsomvang maximaal vijf stops bedraagt, komt de film er wel uit. 

 

In het geval van de sneeuwlandschappen hieronder, is het niet erg (en zelfs bijna onvermijdelijk) dat er méér dan vijf stops belichtingsomvang op de film belanden. Maar, om in witte sneeuw de doortekening kwijt te raken is niet per sé een probleem... :) 

Alle foto's geschoten met een Hasselblad 500C/M op statief en Carl Zeiss 2.8/80mm Planar lens erop. Kodak Portra 400 ASA.

 

Johan Niels Kuiper Fotograaf in Assen - Asserbos in de sneeuw, Hasselblad

Toen ik op het Roldertorenpad aankwam, fietste mij een fietser tegemoet. Ik had nog geen lichtmeting gedaan maar nam een gok. 

De foto is onderbelicht, waardoor de film veel rood en paars laat zien. Ten dele gecorrigeerd.

 

Johan Niels Kuiper Fotograaf in Assen - Asserbos in de sneeuw, Hasselblad

De contouren van het NAM-gebouw door de optrekkende mist. Tegenlicht zorgt voor de paarse reflecties van de lens op het beeld.

 

Johan Niels Kuiper Fotograaf in Assen - Asserbos in de sneeuw, Hasselblad

Blauwe lucht, stuifsneeuw valt van de boomtakken.

 

Johan Niels Kuiper Fotograaf in Assen - Asserbos in de sneeuw, Hasselblad

Op de grond is de mist nog niet verdwenen maar de zon is op komst.

 

Johan Niels Kuiper Fotograaf in Assen - Asserbos in de sneeuw, Hasselblad

De tweede foto van het pad in de sneeuw, toen de fietser eenmaal was verdwenen en ik een lichtmeting had gedaan. 

Het verschil met de onderbelichte foto is opmerkelijk en ik vind dat ze elkaar versterken. Zoek de verschillen, zogezegd.

 

Sneeuw op de toppen van een dennenboom, midden in het bos. Kodak Portra 400 is fantastisch.

De film houdt het nog steeds goed vol, van vol wit naar de donkerste delen in de schaduw van de boom. 

 

Meer sneeuw in boomtoppen. Het blauwige winterlicht in de schaduwen zorgt ervoor dat de sneeuw bijna net zo blauw lijkt als de lucht.

 

Nogmaals het NAM-gebouw, nu met belichting voor de schaduwkant van de hond (die altijd enorm geniet van de sneeuw). Weer: zoek de verschillen!

 

Alle negatieven gescand op 3200dpi met een Imacon Photo, Imacon software en een Apple Mac G4. Beelden van 50 megapixel per stuk, afdrukken op 60x60 centimeter is probleemloos mogelijk. Eerdaags ga ik er zeker één op die afmetingen laten afdrukken en van het uitpakken van die afdruk zal ik een filmpje maken en hier plaatsen. Een grote print is iets dat je moet zien in zijn relatie tot de omgeving om hem écht te kunnen waarderen!

 

Eindelijk eens een dag zonder regen vandaag, de weerman voorspelt droger en kouder weer vanaf het weekend. Voor de middag staat een sessie portretfoto's met politici op het programma, in Utrecht. Voor de ochtend heb ik de hond meegenomen naar het bos, in Assen. Het Asserbos is het mooiste bos van Noord-Nederland, het loopt tot aan de rand van het stadscentrum en je kan er drie uur lopen zonder twee keer hetzelfde pad te hoeven nemen. Bijna gedachtenloos verstuur ik een tweet over de portretsessies, wanneer ik een bericht zie dat zegt: "Skelet bij Gieten blijkt mens uit de IJzertijd". Dat zet me aan het denken.

Beste wensen voor 2015! In dit jaar zal ik regelmatig een blog posten over zaken die ik in mijn werk als fotograaf en schrijver tegenkom. Dat kunnen heel beschouwelijke onderwerpen zijn (zoals het belang van foutloos Nederlands in communicatie, of hedendaagse opvattingen over fotografie in de openbare ruimte) maar ook concrete zaken (zoals tips voor betere webteksten of foto’s). Ik hoop dat je aan mijn onderwerpkeuze iets zult hebben. Een onderwerp aandragen kan ook, mail me dan via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. en wellicht zie je jouw onderwerp in een toekomstige blog voorbij komen!

 

Omdat de donkere dagen vóór Kerst ook ná Kerst nog niet voorbij zijn en omdat de wintersport er in de komende weken voor sommigen weer aan zit te komen, schrijf ik deze keer over het correct instellen van je camera om een goedbelichte foto te maken in donker of in de sneeuw.

Een paar zaken om vooraf al over na te denken:

Je camera in automaatstand gaat bij het meten van licht uit van een gemiddelde lichtheid in de scene, maar heeft het vaker fout dan goed
Flitslicht is vaak te fel als het onderwerp dichtbij staat en een ingebouwde flitser heeft geen enkel nut als het onderwerp verder van 5 meter van je vandaan is.
In je camera moet je de gebruikte instellingen kunnen zien. Je camera moet uit de automaatstand kunnen (hoe doe je dat? Kijk in de handleiding!) Jij weet wat sluitertijd, diafragma en ISO-waarde zijn en hoe je ze instelt op jouw camera. Ook dat kun je vinden in de handleiding.
Het is mijn bedoeling om ingewikkeld lijkende zaken simpel te maken, dus lees rustig verder of mail mij als je er nog steeds niet uitkomt.

 

Om te beginnen met het ‘gemiddelde licht’ in de scene, dat is een fabrieksinstelling van je camera. Het automatische programma gaat er vanuit dat er in je foto zo’n samenstelling van lichte en donkere onderwerpen zit, dat het ‘gemiddelde licht’ hetzelfde is als een helemaal grijs vlak dat 18% van het opvallende licht terugkaatst in de lens.

Da’s ingewikkeld! En we willen het simpel houden, toch? Nou, dat kan gelukkig!

 

De 18% grijs is afgeleid van het onderwerp dat het meeste wordt gefotografeerd: mensen. Blanke mensen om precies te zijn, omdat die de meeste camera’s kochten toen het systeem voor lichtmeting in camera’s werd bedacht.

Om de lichtmeter in je camera goed zijn werk te laten doen, laat je eerst de camera in de automaat-stand en stel je hem zo in, dat je in het scherm kunt zien welke instellingen hij kiest. Of je zoekt uit hoe je de camera-instellingen van een gemaakte foto kunt zien bij het terugkijken.

Wat je nodig hebt om de camera zijn werk te laten doen voor een goede lichtmeting? Je handpalm! Echt waar!

Ongeacht je huidskleur, is de handpalm bij alle mensen ongeveer even licht. Het verschil tussen de ene en de anders handpalm, daar kan je camera wel mee overweg.

Houd je hand in hetzelfde licht als het onderwerp dat je wilt fotograferen. Als je een groepje mensen op de foto gaat zetten, houd dan je handpalm zó omhoog dat hij net zo licht is als de gezichten van de mensen. Richt de camera op je handpalm (zorg dat ‘ie zo goed mogelijk het beeld vult) en kijk wat de instellingen zijn. Dat zijn de instellingen die je nu handmatig op de camera gaat instellen. En zolang het licht niet verandert (denk om de ondergaande zon, zaalverlichting die wordt aangestoken, etc) kun je de camera met die instellingen gewoon blijven gebruiken en zullen al je foto’s goed belicht zijn.

Deze oplossing zorgt er ook voor dat in de sneeuw de portretten van je gezin weer kloppen, zodat je niet met donkere silhouetten en met grijze sneeuw eindigt!

Is iedereen in de foto donkerder dan de huidskleur van je handpalm? Tel dan bij één van je instellingen anderhalve waarde op. Ga bijvoorbeeld van ISO 400 naar ISO 1000, of van diafragma f11.0 naar f6.3.

 

In een volgende blogpost vertel ik je hoe je een vergelijkbare truc mét gebruik van flitslicht kunt toepassen, om ook dan goede foto’s te krijgen! Happy shooting!