De gedachte dat een foto de werkelijkheid toont is wijdverbreid. Dagelijks worden we gebombardeerd met beelden via sociale media en daaruit stellen we onze kijk op de werkelijkheid samen. We realiseren ons (soms) niet dat we een gekleurde werkelijkheid maken doordat we de bewegingen van onze voorkeurs-vrienden, voorkeursmedia, voorkeurs-bedrijven en dergelijke aaneenrijgen tot een wereldbeeld. Een wereldbeeld waarin ‘de waarheid’ eigenlijk maar één verschijningsvorm is van een werkelijkheid die te complex is om te worden gekend.

 

Natuurlijk probeer ik in mijn werk voor bedrijven, mensen en instellingen zo dicht mogelijk bij de werkelijkheid te blijven. Ik toon namens opdrachtgevers hoe hun product, hun bedrijf, hoe zijzelf eruit zien. Het ‘onwaarheidsniveau’ probeer je dan tot een minimum te beperken. Bezoekers met onechte reclame binnenhalen is ronduit onverstandig want de moderne klant of zakenrelatie heeft door zijn dagelijkse mediabombardement een heel aardig inschattingsvermogen en heeft goed door wanneer hij wordt belazerd. Gelukkig.

 

Anders wordt het wanneer de fotografie als kunstmedium wordt gebruikt. Als een middel om een gevoel of een indruk over te brengen. Daar is de tegenstelling tussen werkelijkheid en surrealisme in het beeld een permanente strijd, uitdaging, verleiding, of hoe je het wilt noemen. Een foto die de werkelijkheid in de ogen van de kijker zo dicht mogelijk benadert is wellicht een knappe optische truc, met een waarheidsgehalte van bijna nop. In een filmpje zie je dit het makkelijkst:

Low Budget Visual Effects - Miniatures from Vashi Nedomansky on Vimeo.

 

Terwijl er om zo'n levensecht lijkende foto te maken een karrenvracht aan vaardigheden en soms ook materiaal nodig is: goede camera, dito lens, zwaar statief, correcte (flits)belichting en witbalans, goed studiolicht, noem maar op. En voor een afgedrukte foto gaat dit proces nog een tweede keer worden doorlopen: goede digitale afwerking in belichting, kleurcontrole, uitsnede, verscherping, afdruk op correct papier met de juiste inkt en het juiste kleurprofiel in zowel computer als printer.

Het eindresultaat is dan een foto waarvan iedereen zegt ‘levensecht’. Of ‘better than real life’, zoals vandaag de dag zoveel wordt gedaan. Het overmatige verscherpen en toepassen van extreme contrasten (waardoor mensen soms bijna leerachtige huid lijken te krijgen, regenwolken eruit zien als de atmosfeer van Mars en gebouwen uit karton gesneden lijken) maken de werkelijkheid dramatischer dan hij ooit was. Wat is het ‘waarheidsgehalte’ van zo’n foto?

Over de kunst van het weglaten (selectief tonen van de realiteit) om zodoende het beeld ervan te manipuleren hebben we dan nog niet eens gesproken. Deze foto van het wereldberoemde ‘napalm-incident’ tijdens de Vietnamoorlog toont een heel andere werkelijkheid dan de foto die de Pulitzerprijs kreeg: 

David Burnett, Time/Life Magazine, 1972

Je ziet het naakte meisje in de achtergrond worden verzorgd door soldaten, maar ondertijd werd er door journalisten (terecht) ook gewoon doorgewerkt want de verschrikkingen van de oorlog moesten getoond. Als destijds bovenstaande foto ook het nieuws had gehaald, was de verontwaardiging over de oorlog omgeslagen in verontwaardiging over de verslaggevers.

In de kunst is met de fotografie iets anders gaande. Hoe meer het medium wordt gebruikt als naïef expressiemiddel, hoe meer het ‘de werkelijkheid’ toont, óndanks de onscherpte, ondanks de hellende horizon of vallende gebouwen in de achtergrond, ondanks de grove korrel van film, des te groter de geloofwaardigheid en integriteit. Bekijk bijvoorbeeld de foto hieronder, van de Amerikaanse fotograaf Robert Frank: als foto voor een advertentie of bij een nieuwsartikel zo goed als zeker ongeschikt, maar als artistiek object zeer geliefd om het vastgelegde tijdsbeeld van Amerika in de jaren vijftig en zestig.

Robert Frank - From The Bus (1958)

De foto wint aan geloofwaardigheid wanneer hij imperfect is. Bij liefhebbers van kunstzinnige fotografie werkt het net andersom dan bij het grote publiek: Hoe surrealistischer het beeld, hoe eerder we geneigd zijn te geloven in de oprechtheid van wat we zien. Terwijl uiteindelijk de fotografie als creatief kanaal maar één zekerheid kent: het beeld is een model van de werkelijkheid, maar nooit hetzelfde ding.

In het laatste weekend dat in het Drents Museum de expositie De Kim Utopie te zien is, stap ik de zon in om te zien hoe in Noord-Korea met schilderkunst en fotografie 'de werkelijkheid' geweld wordt aangedaan, ten dienste van een niet-bestaande heilstaat. Verwerpelijk, dat Noord-Koreaanse gedoe? Nee hoor, we doen het allemaal met onze fotografie en sociale media, maar in het westen ziet het er anders uit. Als je mijn foto’s als Asser Stadsfotograaf gelooft schijnt in Assen altijd de zon en als je de catalogus van het postorderbedrijf gelooft is iedereen in Nederland slank en gespierd. Get real!

Wat gaan we doen?

Regelmatig wordt me gevraagd wat er allemaal moet gebeuren voordat ik voor u aan het fotograferen kan. En eigenlijk komt het altijd op hetzelfde neer: het hangt ervanaf wat u wilt.

Een goed inzicht in wat u wilt is handig voor uzelf én voor mij en daarom heb ik onderstaande lijst van aandachtspunten geschreven. Zodat u niet koortsachtig mee hoeft te schrijven en ik niet het risico loop iets te vergeten als we uw wensen en mogelijkheden doorspreken! Als u na het lezen van deze lijst weet wat u wilt, mijn contactgegevens staan onderaan de pagina!

 

Lokatie

Wellicht hebt u al een lokatie in gedachten waar de foto's zullen worden gemaakt. Een binnenlokatie, een buitenlokatie, een bedrijfshal, een kantoor, etc. Stel uzelf de volgende vragen:

  • Is er voldoende licht op het moment van fotograferen? (Bij een gehuurde lokatie, vraag evt. of de verhuurder dergelijke informatie voor u heeft)
  • Bij gebruik van apparatuur, zijn er voldoende stopcontacten?
  • Is er sprake van direct zonlicht? Diepe schaduwen?
  • Zijn er lage plafonds?
  • Is er een (neutrale) achtergrond nodig? Green screen? 
  • Is er voldoende ruimte? Voor een portretshoot is al snel 4x4 meter vloerruimte nodig, voor sprekers op een podium moet er voldoende ruimte (dichtbij of verderaf) zijn om 'er een lens tussen te kunnen krijgen'. Het fotograferen van bewegende onderwerpen heeft nog weer andere voorwaarden.

Als u op bovenstaande vragen niet de antwoorden kunt vinden, dan bezoek ik de lokatie graag op voorhand zelf om één en ander in te schatten!

 

Suggesties voor lokaties 

Theater Bioscoop De Nieuwe Kolk, Assen

De omgeving van het Drents Museum, Assen

Het Hunebed bij Loon 

Museum De Buitenplaats, Eelde

Zeegsersteeg, Zeegse

 

Datum en tijd

  • Leg datum en tijd bij zowel evt. verhuurder als bij mij ruim vantevoren vast wanneer het om een shoot met aanvullende eisen gaat, zodat onverwachte verrassingen geen invloed op de resultaten zullen hebben.
  • Voor een geplande shoot met extra licht (denk aan interieurshots of foto's van een productielokatie) heb ik minimaal één uur nodig om de lokatie uit te lichten.
  • Ik loop graag (al ruim vóór de datum van de shoot!) alle ruimtes door en maak een lichtplan. Zodat ik niet wordt verrast op de dag van de shoot!
  • Reken ook tijd voor het instrueren en uitlichten van mensen die in geplande shoots zullen figureren.

 

 

Modellen 

  • Indien medewerkers, bezoekers of zakenrelaties op de foto's gaan verschijnen, vergeet dan niet ze op voorhand in te lichten! Van mensen die bezwaren hebben zult u later geen foto's kunnen gebruiken.
  • Fotografie in de openbare ruimte is in principe vrij toegestaan in Nederland, maar als u de foto's voor reclame of promotie of campagne wilt gebruiken, zal de geportretteerde middels een vrijwaringsverklaring toestemming moeten geven. Ik kan u helpen (maar niet naderhand!).
  • (Semi-)professionele modellen komen niet voor niets, ook voor een visagiste en kapper zult u moeten plannen en budgetteren. Vraag mij naar de details. 

 

 

Reis en reistijd

  • Plan de reis en de reistijd ruim vantevoren. Zorg dat iedereen goed op de hoogte is. Ik voorzie de mensen die ik inhuur graag van informatie, die moet dus tijdig beschikbaar zijn.
  • Haastwerk zal invloed hebben, soms op de kwaliteit van de foto's en vaker nog op wat ze uitstralen. Haastwerk is daarom vaak verkeerde zuinigheid. Eén misgelopen opdracht voor u haalt de hele bezuiniging van het haastwerk onderuit!

 

 

Weer

 

 

Kosten

Voor sommige van bovenstaande zaken kan ik u de zorgen uit handen nemen en vaak is dat kosteloos. Gewoon een stuk service voor een goed eindresultaat. 

Andere zaken (zoals huur van lokaties, materialen en mensen) komen natuurlijk voor uw rekening maar de facturen die dat oplevert worden door mij rechtstreeks aan u doorgezonden, zonder opslag. 

Wel kunnen bij omvangrijke planningsklussen vooraf (in de offerte) een aantal uren tbv de organisatie worden afgesproken. Daarover spreek ik graag met u, neemt u gerust contact op via het contactformulier of middels 06-12 0592 20 (bellen, voicemail, SMS, WhatsApp).

 

Onlangs kwam ik in mijn mappen met foto's een drietal foto's tegen waarvan ik vind dat ze wel een eigen blogje waard zijn.

Het is alweer even geleden dat ik in mijn fototas een Leica M3 met een Leitz Super-Angulon 21mm lens meenam. De Super-Angulon is een bijzondere lens. Het was in zijn tijd een extreme groothoeklens, een 21mm lens maken was in de jaren vijftig geen eenvoudige opgave. Het was zo ingewikkeld, dat Leitz de opdracht uitbesteedde aan Schneider-Kreuznach, een andere beroemde Duitse lensmaker met een decennialange reputatie op het gebied van lenzen voor grootformaat-, middelformaat- en kleinbeeld-camera's.

Het verhaal gaat dat toen de mensen van Leitz de lens testten, ze aan Schneider-Kreuznach terugmeldden dat er iets mis moest zijn met de lens, omdat de testresultaten de theoretische maximale scherpte overschreden. Het antwoord kwam van Schneider: "Mooi, dat was de bedoeling."

Alle theoretische babbels over ontwerp en scherpte op een stokje, het is gewoon een bijzondere lens in hoe hij het beeld vastlegt. Erg scherp, maar vooral in het midden van het beeld. Ondertijd is het verlies aan scherpte heel natuurlijk voor het menselijk oog, waardoor de lens een uitzonderlijke dieptewerking lijkt te krijgen.

 

Johan Niels Kuiper Fotograaf in Assen - straatfotografie Groningen

Groningen, Noorderplantsoen. Mei 2011. Leica M3 en Super-Angulon 3.4/21mm. Rollei Retro 100 film. 

 

 

Johan Niels Kuiper Fotograaf in Assen - Bevrijdingsfestival Drenthe - Moke, live

Assen, Bevrijdingsfestival. Moke speelt live. Mei 2011. Leica M3 en super-Angulon 3.4/21mm. Rollei Retro 100 film. Roodfilter.

 

 

Ook met portretten is er iets bijzonders aan de hand. 

Het is nogal ongebruikelijk om een groothoeklens voor portretten te gebruiken. Want een groothoeklens zorgt er meestal voor dat het hoofd van de geportretteerde 'uitrekt' en de neus naar voren wordt getrokken in het beeld, iets waarvan niemand knapper wordt!

Wonderlijk genoeg is daar bij de Super-Angulon geen sprake van als je de verhoudingen van de geportretteerde en de omgeving in de gaten houdt. Het portret van mijn zoon hieronder werd gemaakt in afwachting van de bediening in een restaurant en het is levensecht, zoals een portret hoort te zijn. Je kunt aan de hoek van de stoelleuning onderin het beeld zien hoe dichtbij ik zat, en toch lijkt hij op een armlengte afstand te zitten! De groothoek heeft de neiging alle onderwerpen 'op afstand te zetten' in het beeld en dat is logisch als je bedenkt dat het een lens is die werd ontworpen om overzichten van landschappen, gebouwen en scenes mee te fotograferen. Voor een portret in een kleine ruimte of van dichtbij kan dat echter ook heel goed werken.

 

Johan Niels Kuiper Fotograaf in Assen - Leica Super Angulon 21mm - portrait

Aan tafel. Leica M3, Super-Angulon 3.4/21mm, Rollei Retro 100 film.

 

Alle foto's op deze pagina zijn op Rollei Retro 100 zwartwitfilm geschoten. 

Het is een ideale film om thuis te ontwikkelen, ik gebruik er Rodinal voor in 1:100 verhouding en ontwikkel de film met 'stand development', één uur in de ontwikkelaar. Het is nogal een afwijkend procedé, maar er zijn goede resultaten mee te behalen als je het zorgvuldig aanpakt en weet wat je doet.

Kan je die film dan nog krijgen? Jazeker! Sterker nog, Rollei Retro werd in 2009 geïntroduceerd en is dus een nieuwe film. Ik heb er wel meteen een voorraadje van in de vriezer gelegd, want je weet maar nooit...

 

Een blogpost over moderne films en het thuis zwartwitfilm ontwikkelen ervan schrijf ik binnenkort wel eens, het is niet zo moeilijk als het lijkt en als je ook thuis kunt scannen is het nog altijd mogelijk om de ene dag te fotograferen en de volgende dag de resultaten online te publiceren!